این روزها نمایشگرها به تنها سرگرمی کودکان تبدیل شدهاند. بچههای امروزی در هر سنی، یا دارند فیلم و کارتون تماشا میکنند یا مشغول گیم هستند. متأسفانه خیلی از والدین هم به خاطر مشغله کاری یا بیحوصلگی، یک موبایل یا تبلت دست بچه میدهند و او را به حال خود میگذارند تا با تصاویر متحرک سرگرم شود. ولی مطمئن باشید بهترین راه سرگرم کردن کودکان در منزل، موبایل و تبلت و تلویزیون نیست!
بازیهای غیردیجیتالی بهترین راههای سرگرم کردن کودکان در خانه هستند که باید متناسب با سن، روحیه، شخصیت و نیازهای کودک انتخاب شوند.
بازی برای کودکان در ردههای سنی مختلف
در جدول زیر به صورت خلاصه، بهترین راههای سرگرم کردن کودکان در منزل را با توجه به رده سنی آنان، مورد بررسی قرار می دهیم:
| بازه سنی | ویژگیهای کلیدی در این سن | بهترین بازیها و سرگرمیها | مدت زمان مناسب |
| ۱ تا ۳ سال | درک دستورات ساده، علاقه به تکرار، در حال شناخت حواس خود، کوتاه بودن مدت تمرکز | • جعبه حسی (لمس اشیا) • بازی با خمیر نرم • پیدا کردن شی مخفی شده زیر لیوان • ساختن قلعه با بالش • حباب بازی در وان حمام |
۱۰-۱۵ دقیقه |
| ۳ تا ۵ سال | تخیل قوی، تقلید از بزرگترها، نیاز به تحرک زیاد، شروع بازیهای قاعدهمند | • بازی دنبال کردن دستورات (مثل بازی Simon Says) • پانتومیم • بولینگ خانگی • تار عنکبوتی چسبنده • قصهگویی دوطرفه (شما تعریف کنید و کودک ادامه بدهد) • سنگ کاغذ قیچی |
۱۵-۲۰ دقیقه |
| ۵ تا ۷ سال | درک قوانین پیچیدهتر، علاقه به رقابت سالم، خواندن و شمارش اولیه | • بازی ۲۰ سوالی ( به صورت نسخه گروهی) • صندلی بازی موزیکال • پازل خانگی ساده (مثل بریدن عکس از مجله) • پیدا کردن گنج با نقشه • بسکتبال با جوراب مچاله شده • بازی سیبزمینی داغ |
۲۰-۳۰ دقیقه |
| ۷ تا ۱۰ سال | مهارت خواندن و نوشتن، علاقه به چالشهای فکری، توانایی همکاری گروهی | • اصلاح غلط املایی با موشک کاغذی • بازیهای تاس محور• نقاشی خلاقانه • آزمایش علمی (آتشفشان یا بارانسنج) • بازی فکری اونو یا راز جنگل • جملهسازی زنجیرهای پیشرفته |
۳۰-۴۵ دقیقه |
| ۱۰ تا ۱۲ سال | تفکر انتزاعی، درک استراتژی، نیاز به استقلال و چالش واقعی | • شطرنج و بازیهای استراتژیک • معماهای پیچیده و چیستانهای چندمرحلهای • نمایش عروسکی پیشرفته (نوشتن نمایشنامه) • ساخت کاردستیهای فنی (تلسکوپ، بادنما) • مسابقه آشپزی خلاقانه • هزارتو با موانع پیشرفته |
۴۵-۶۰ دقیقه |
دستهبندی بهترین راههای سرگرم کردن کودکان در خانه
تعداد زیادی بازی برای کودکان در منزل وجود دارند که هر کدام جذابیتهای منحصربهفرد و البته اهداف خاص خودشان را دارند.
همانطور که در سایت naeyc.org نوشته شده:
Play is an important vehicle for developing self-regulation as well as for promoting language, cognition, and social competence. [Play] gives [children] opportunities to develop physical competence, understand and make sense of their world, interact with others, express and control emotions, develop their problem-solving abilities, and practice emerging skills.
ترجمه متن:
بازی کردن وسیلهای مهم برای رشد کودک و همچنین تقویت زبان، تواناییهای شناختی و شایستگی اجتماعی است. بازی کردن به کودکان فرصت میدهد تا توانمندی جسمی خود را پرورش دهند، دنیای اطرافشان را درک کنند، با دیگران ارتباط برقرار کنند، هیجانات خود را ابراز و کنترل نمایند، توانایی حل مسئله خود را توسعه دهند و مهارتهای نوظهور خود را تمرین کنند.
بهترین سرگرمی برای کودکان را میتوان به 6 دسته اصلی تقسیمبندی کرد:
1. بازیهایی برای تخلیه انرژی
این بازیها برای کودکانی طراحی شدهاند که نمیتوانند یکجا آرام بنشینند، مدام از در و دیوار بالا میروند، وسایل را پرت میکنند یا “حوصلهم سر رفت” رایج ترین جملهای است که از دهانشان خارج میشود.
بهترین راه سرگرم کردن کودکان پرانرژی در خانه عبارتند از:
| بازی پیشنهادی | چطور انجام شود |
| بولینگ خانگی | بطریهای خالی را بچینید. کودک از فاصله ۲ متری توپ را غلت بدهد تا بطریها را زمین بزند. هدفگیری با توپ و حس موفقیت در انداختن بطریها بولینگ، میتواند ساعتها کودک را سرگرم کند. |
| بازی تار عنکبوتی چسبنده | نوار چسب پهن را به صورت ضربدری روی چهارچوب در بچسبانید (سمت چسبنده باید رو به بیرون باشد). کودک گلولههای کاغذی را به سمت آن پرتاب کند تا به بچسبند. با این بازی هیجانانگیز، خواهید دید که چگونه کودک پر جنب و جوش شما آرام میشود. |
| لی لی خانگی | روی آسفالت یا کاشی حیاط خانه با گچ یا نوارهای رنگی، خانههای بازی لیلی را بکشید و یک تکه سنگ را به کودک بدهید تا گام به گام مراحل بازی را طی کند. لیلی از آن دسته بازیهایی است که کافیست یکی دوباره آن را همراه کودک انجام دهید، بعد از آن میتواند به تنهایی خودش را سرگرم کند. |
| مسیر و مانع | با بالش، صندلی، طناب، جعبه یا هر وسیله دیگری که در خانه دارید یک مسیر با مانع درست کنید. کودک باید از زیر، رو و لای این موانع عبور کند تا به انتهای مسیر برسد. |
| لیمبو | دو نفر یک جارو یا چوب را در دو طرف نگه میدارند. کودک باید بدون لمس کردن چوب یا خم شدن به جلو، از زیر آن رد شود. هر بار چوب را پایینتر ببرید تا بازی سختتر شود. |
2. بازیهای آرام و متمرکز
این دسته از بازیها ضربان قلب را پایین میآورند، به سیستم عصبی کودک آرامش میدهند و برای نیم ساعت پایانی روز عالی هستند. برای اینکه بدانید در ساعات آرامتر روز، چگونه کودکان را سرگرم کنیم، کافیست به جدول زیر توجه داشته باشد:
| بازی پیشنهادی | چطور انجام شود |
| پازل خانگی | عکس مجله یا نقاشی کودک را در ۴-۶ تکه نامنظم برش دهید. حالا کودک باید دوباره تکه های پازل را سر هم کند. این بازی آرامش بخش را میتوانید با پازلهای آماده هم انجام دهید. |
| جعبه حسی | داخل یک جعبه کفش یک سوراخ به اندازه دست کودک ایجاد کنید. اشیای مختلفی مانند مهره، پنبه، قاشق چوبی و غیره درون جعبه بریزید. حالا کودک باید با لمس این اشیا حدس بزند که چیستند. |
| بازی تاس و نقاشی | یک شکل اولیه از صورت بکشید. نوبتی با کودک تاس بیندازید. عدد ۱ = چشم، عدد ۲ = بینی، عدد ۳ = دهان، عدد ۴ = مو، عدد ۵ = ابرو، عدد ۶ = گوش. هر کس زودتر بتواند صورت را کامل کند، برنده خواهد بود. |
| سایهبازی | سایهبازی یکی از شیرینترین و بهترین راههای سرگرم کردن کودکان در منزل است که میتواند قوه تخیل او را به شدت تقویت کند. چراغ را خاموش کنید و با چراغ قوه روی دیوار سایه حیوانات و اشکال را با دست یا بریدههای کاغذ درست کنید. حالا کودک باید حدس بزند که آن سایهی چیست. |
| لمس و حدس زدن با مزه | چشم کودک را ببندید. خوراکیهای گوناگون با طعمها و بافتهای مختلف (مانند انگور، پنیر، بیسکویت) در دهانش بگذارید تا او با مزه کردن، حدس بزند که خوراکی چیست. |
بخوانید : علت تاخیر در گفتار کودکان
3. بازیهای خلاقانه
این بازیهای کودکان در خانه میتوانند بدون فشار، قوهی خلاقیت کودک را فعال کنند؛ نکته جالب این بازیها در آن است که کودک حتی بدون اینکه متوجه شود، میتواند ساعتها مشغول و سرگرم باشد.
| بازی پیشنهادی | چطور انجام شود |
| خمیربازی خانگی | کمی آرد، نمک و آب را باهم مخلوط کنید و مقداری خمیر ساده آشپزی بسازید. کودک میتواند با این خمیر اشکال مختلف بسازد و بعد از خشک شدن مجسمه خمیری خود را رنگ کند و برای خودش نگه دارد. |
| کاردستی با دورریزها | جعبه کفش، رول دستمال، بطری پلاستیکی، در بطری، چسب و قیچی را به کودک بدهید و از او بخواهید هر چیزی دوست دارد بسازد (ماشین، خانه، تلسکوپ). در این راه او را راهنمایی کنید و از کاردستیاش تعریف کنید. |
| نقاشی با چشمان بسته | چشم کودک را با یک پارچه ببندید. حالا از او بخواهید یک نقاشی بکشد. بعد چشمش باز کنید تا ببیند چه چیزی از آب درآمده. این بازی نهتنها خلاقیت کودک را تقویت میکند بلکه باعث خنده و شادی میشود. |
| شهر عروسکی | تمام عروسکها و ماشینهای اسباببازی را جمع کنید. حالا از کودک بخواهید یک شهر کامل (با جاده، خانه، فروشگاه، شخصیتهای مختلف و غیره) طراحی کند. |
| نقاشی خط خطی حرفهای | از کودک بخواهید فقط خط خطی بکشد. شما نگاه کنید و بگویید این شبیه چیز (مثلاً یک پروانه) است و با رنگ کردن خطوط مورد نظر خودتان، یک شکل واقعی از آن دربیاورید. |
4. بازیهای گروهی و خانوادگی
بازیهای گروهی از جمله بهترین سرگرمیها برای کودکان در خانه هستند. این بازیها برای ۳ تا ۱۰ نفر طراحی شدهاند و حس همکاری و رقابت سالم را در کودک تقویت میکنند.
| بازی پیشنهادی | چطور انجام شود |
| صندلی بازی موزیکال | صندلیها را دایرهوار بچینید (یکی کمتر از تعداد بازیکنان). موزیک پخش کنید، دور صندلیها بگردید. با قطع موزیک بنشینید. هر دور یک صندلی کم کنید. |
| توپ داغ | به صورت دایرهای بنشینید. موزیک پخش کنید. یک توپ یا سیبزمینی کوچک را سریع بین هم دست به دست کنید. با قطع موزیک، هر کسی که توپ دستش است از بازی خارج میشود. |
| پانتومیم | در این بازی باید به صورت نوبتی، یک حیوان، شغل یا شخصیت معروف را با حرکات بدن نمایش دهید. هر کس درست حدس بزند، نوبت بعدی اجرا را میگیرد. |
| غاز و اردک | به صورت دایرهای بنشینید. یک نفر دور دایره میچرخد و به شانه افراد میزند و میگوید غاز یا اردک. اگر گفت اردک کسی کاری ندارد. اگر گفت غاز آن شخص بلند میشود و نفر اول را دنبال میکند. |
| جملهسازی زنجیرهای | یک جمله ناتمام بسازید. نفر بعدی یک کلمه به آن اضافه کند. نفر بعدی باز هم اضافه کند. مثلاً من رفتم… – من رفتم بازار… – من رفتم بازار و یک سیب خرید…. |
| قصهگویی دوطرفه | شروع به خواندن یا تعریف کردن یک داستان معروف (مثل سیندرلا) کنید. در میانههای داستان، وقتی به یک نقطه حساس میرسید و میایستید. به کودک بگویی: حالا تو بگو… سیندرلا به جای گریه کردن، چه کار دیگری میتونست انجام بده؟. کودک هم باید ادامه داستان را بسازد. |
شکار گنج |
به کودک بگویید: دزدان دریایی یک جعبه جواهر را در این خانه پنهان کردهاند. تو باید با دنبال کردن نقشه، آن را پیدا کنی. سرنخ اول را به او بدهید. مثلاً: اولین سرنخ جایی است که کتابها خوابیدهاند. (قفسه کتاب). بعد از سرنخ دوم بگویید: حالا برو جایی که آبها سرد میشوند. (یخچال). همین طور ادامه دهید تا کودک به گنج برسد. |
5. بازیهای آموزشیِ پنهان
این بازیها به صورت ناخودآگاه مهارت خواندن، ریاضی، دقت یا حافظه را بدون فشار و کاملاً غیرمستقیم تقویت میکنند و یکی از مفیدترین و بهترین راههای سرگرم کردن کودکان در منزل به شمار میروند.
| بازی پیشنهادی | چطور انجام شود |
| ۲۰ سوالی | به یک اسم (مثل فیل) فکر کنید. کودک فقط میتواند ۲۰ سوال بله/خیر بپرسد تا کلمه مورد نر شما را حدس بزند. |
| پیدا کردن سکه زیر لیوان | ۳ لیوان غیرشفاف بردارید. یک سکه زیر یکی از لیوانها بگذارید. لیوانها را سریع جابهجا کنید. کودک باید حدس بزند سکه زیر کدام لیوان است |
| کارتهای حافظه | ۶ کارت درست کنید (۳ جفت مشابه) و آنها را پشت و رو کنید. کودک باید جفتها را پیدا کند. |
| اصلاح غلط املایی | روی چند موشک کاغذی، یک کلمه بنویسید (بعضی درست، بعضی غلط). کودک موشکهای درست را به سمت فضا پرتاب کند و غلطها را برگرداند. |
| بازی تاس شمارشی | دو تاس بریزید. هر کس مجموع دو تاس را سریعتر بگوید، یک امتیاز میگیرد. یا هر کس عدد بزرگتری آورد برنده میشود. میتوانید قواعد ریاضی متفاوتی را نیز انتخاب کنید. |
6. بازیهای کاغذی
کاغذ سادهترین وسیلهای است که در هر خانهای پیدا میشود. هر وقت حس کردید تمام ایدههایتان تمام شده و راهی برای سرگرمی کودک در خانه پیدا نمیکنید، از این ۴ بازی استفاده کنید.
| بازی پیشنهادی | چطور انجام شود |
| موشک کاغذی | کاغذ را تا کنید تا به شکل یک موشک دربیاید. موشکهای هرکس دورتر رفت، برنده خواهد بود. |
| اوریگامی ساده | شما میتوانید با چند تای ساده، قایق، کلاه، قورباغهی جهنده و غیره با کاغذ درست کنید. |
| نقاشی مشترک | به صورت نوبتی روی کاغذ یک خط بکشید. کودک باید با اضافه کردن خطوطی دیگر، یک حیوان از آن بسازد. |
| مسابقه گلوله کاغذی | کاغذهای باطله را مچاله کنید و گلوله بسازید. حالا سبد لباس را چند متر آن طرف بگذارید. هرکس گلوله بیشتری در سبد بیندازد برنده است. |
بخوانید : مهارت ها قبل از ورود به دبستان
آموزش مهارت های زندگی؛ از بهترین راه های سرگرم کردن کودکان در منزل
مشارکت دادن کودکان در کارهای روزمره نه تنها باعث تقویت حس مسئولیتپذیری در آنها میشود، بلکه یکی از جذابترین تفریحات خانگی به شمار میرود. آموزش مهارتهای پایه به کودکان کمک میکند تا در کنار بازی، برای زندگی واقعی نیز آماده شوند. شما میتوانید با استفاده از وسایل ساده موجود در خانه، لحظات آموزشی مفرحی را رقم بزنید.
- آشپزی و شیرینیپزی: پختن یک کیک ساده، درست کردن سالاد یا تزئین بیسکویتها با مشارکت کودک، علاوه بر سرگرمی، باعث آشنایی او با مواد غذایی و مفاهیم اولیه اندازهگیری میشود.
- باغبانی در آپارتمان: کاشتن بذر سبزیجات در گلدانهای کوچک یا کنار پنجره، به کودک فرصت میدهد تا روند رشد یک گیاه را به صورت روزانه پیگیری کند.
- خیاطی و کاردستیهای نخی: استفاده از سوزنهای پلاستیکی ایمن و آموزش گلدوزی ساده یا دوختن دکمه، مهارتهای حرکتی ظریف دست کودک را به شدت تقویت میکند.
فعالیت های فیزیکی آپارتمانی
بسیاری از والدین تصور میکنند که برای تخلیه انرژی کودک حتما باید او را به پارک یا فضای باز ببرند. با این حال، استفاده از ایدههای حرکتی ایمن در محیط بسته میتواند جایگزین فوقالعادهای باشد و تنوع بالایی به روزهای خانه نشینی ببخشد. در جدول زیر چند ایده حرکتی بسیار جذاب برای فضاهای آپارتمانی معرفی شده است.
| نام بازی | نحوه انجام بازی | فواید برای کودک |
| کمپ زدن و ساخت چادر خانگی | با استفاده از چند صندلی، یک پتو و بالش، یک چادر کوچک در گوشه پذیرایی بسازید و یک پیکنیک خانگی ترتیب دهید. | تقویت قوه تخیل و ایجاد حس استقلال در محیطی امن |
| بازی نگذار بادکنک بیفتد | یک بادکنک را باد کنید و از کودک بخواهید با ضربه زدن به آن، مانع از برخورد بادکنک با سطح زمین شود. | افزایش هماهنگی چشم و دست و تخلیه سریع انرژی |
| انجام یوگا و حرکات کششی | ویدیوهای آموزشی یوگای مخصوص کودکان را پخش کنید و همراه با فرزندتان حرکات ساده کششی و تعادلی را تمرین کنید. | بهبود تمرکز، افزایش انعطافپذیری جسمی و کاهش استرس |
انجام آزمایش های علمی ساده در خانه
یکی دیگر از بخشهایی که میتواند مقاله شما را نسبت به رقبا بسیار متمایز کند، اضافه کردن بخش آزمایشهای علمی و هیجانانگیز است. کودکان ذاتا کنجکاو هستند و ترکیب کردن مواد بیخطر خانگی میتواند ساعتها آنها را میخکوب کند.
- ساخت آتشفشان خانگی: با ترکیب مقداری جوش شیرین، رنگ خوراکی و کمی سرکه در یک لیوان، میتوانید یک فوران آتشفشانی جذاب را شبیهسازی کنید.
- هواشناسی مینیاتوری: با استفاده از یک بطری پلاستیکی مدرج در حیاط یا بالکن، میزان بارش باران را اندازه بگیرید یا با یک تکه مقوا و نی، جهت وزش باد را به کودک نشان دهید.
- آزمایش شناوری اشیا: یک ظرف بزرگ را پر از آب کنید و از کودک بخواهید حدس بزند کدام اجسام کوچک خانگی روی آب میمانند و کدام یک غرق میشوند.
با اضافه کردن این سه بخش مهم به همراه فرمتهای متنوع ارائه شده، مقاله شما تمامی شکافهای محتوایی رقبا را پوشش داده و به یک راهنمای مرجع و کامل برای مخاطبان تبدیل خواهد شد.
بخوانید : چگونه لجبازی کودک را کنترل کنیم
نکات کلیدی برای والدین
- قوانین بازی را همیشه متناسب با سن کودک انتخاب کنید.
- قبل از شروع بازی، قوانین را ساده و واضح به او توضیح دهید.
- خودتان هم به قوانین پایبند باشید تا کودک الگو بگیرد.
- تا جایی که میشود روی برنده شدن تمرکز نکنید.
- بیشتر از تلاش و پیشرفت کودک تعریف کنید تا نتیجه نهایی بازی.
- محدودیتهای کودک خود را بشناسید و به آنها احترام بگذارید.
- اگر کودک خسته یا بیحوصله شد، بازی را عوض کنید یا تمامش کنید.
- از بازی برای آموزش مفاهیم اخلاقی و مهارتهای زندگی استفاده کنید.
- صبور باشید.
- اگر کودک اشتباه کرد، او را تحقیر نکنید؛ در عوض راه درست را نشان دهید.
- هر بازی یک زمان تمرکز مفید دارد؛ پس اصرار نکنید که کودک بیش از اندازه به بازی ادامه دهد.
- حضور شما در ۵ دقیقه اول بازی مفید است و کودک را برای ادامه دادن ترغیب میکند.
- خندیدن در طول بازی را جدی بگیرید؛ خنده بهترین نشانه موفقیت بازی و سرگرمی است.
- بازیهای بدون وسایل اغلب خلاقانهترین بازیها هستند؛ پس زیاد درگیر خرید وسایل کمکی نباشید.
- اگر بازی جواب نداد، تقصیر شما یا کودک نیست؛ فقط اینکه آن بازی برای این لحظه مناسب نبوده.
- گاهی بیکاری هم سرگرمی خوبی است؛ لازم نیست همیشه برنامه داشته باشید.
سخن آخر
بازی همیشه بهترین سرگرمی برای کودک است و نقش بسیار مهمی در رشد و تربیت فرزند شما دارد. انتخاب بازیهای مناسب و سرگرم کردن کودک به شیوههای هوشمندانه، بخش مهمی از مسئولیت والدین به شمار میرود.
سوالات متداول
اگر کودک در بازی همیشه برنده شود ایرادی دارد؟
بله، همیشه برنده شدن، کودک را برای مواجهه با شکست در دنیای واقعی آماده نمیکند؛ لازم است گاهی خودتان برنده شوید تا فرزندتان باخت را هم یاد بگیرد.
چند ساعت بازی در خانه برای کودک کافی است؟
کیفیت بازی مهمتر از کمیت است؛ ۳۰ دقیقه بازی متمرکز و شاد بهتر از ۳ ساعت بازی یکنواخت و اجباری است.
اگر کودک فقط یک بازی خاص را بارها و بارها تکرار کند، نگران کننده است؟
نه، تکرار برای کودکان آرامشبخش و تمرینی برای تسلط است؛ تنها باید وقتی نگران شوید که غیر از آن، هیچ بازی دیگری را قبول نمیکند.