خیلیها تصور میکنند که زمان شروع گفتار درمانی برای بعد سن مدرسه است، در حالی که اتفاقاً مداخلات درمانی هرچقدر زودتر و در سنین پایینتر صورت بگیرد، شانس درمان بالاتر خواهد بود.
همانطور که در سایت speechtherapy.org نوشته شده است:
Speech-language therapy can begin as early as toddlerhood, and early intervention is important when a child shows signs of speech or language delay.
گفتاردرمانی میتواند از سنین نوزادی آغاز شود و زمانی که کودک نشانههایی از تأخیر در گفتار یا زبان بروز میدهد، مداخله زودهنگام اهمیت زیادی دارد.
واقعیت این است که سن طلایی گفتاردرمانی کودکان بین ۱۸ ماهگی تا ۲ سالگی است. با این وجود، در پاسخ به این سؤال که گفتاردرمانی از چه سنی شروع میشود، باید گفت در هر زمانی که کودک از روند طبیعی رشد زبانی خود عقب بماند.
گفتاردرمانی چیست؟
گفتاردرمانی یکی از شاخههای تخصصی توانبخشی است که هدف از آن، بهبود مهارتهای گفتاری، درک کلام، تلفظ روان و مهارتهای ارتباطی است. برخلاف تصور رایج، گفتاردرمانی تنها به کودکان محدود نمیشود و بزرگسالان نیز در شرایطی که ناشی از عارضهای همچون سکته مغزی و غیره به اختلالات صوتی دچار شوند، میتوانند از تکنیکهای این درمان استفاده کنند.
گفتاردرمانی دقیقاً چه مشکلاتی را پوشش میدهد؟
گفتاردرمانی میتواند در درمان موارد زیر مؤثر باشد:
- تأخیر در صحبت کردن کودکان
- مشکل در تلفظ و ادای صحیح حروف
- مشکلات مربوط به درک زبان
- اختلالات گفتاری ناشی از اوتیسم
- لکنت زبان
- مشکلات بلع یا تغذیه در نوزادان و خردسالان
- اختلالات صوتی و گرفتگی صدا
تفاوت اختلال گفتار و اختلال زبانی
گفتاردرمانی در رفع اختلالات گفتاری و اختلالات زبانی مؤثر است. آگاهی از تفاوت این دو نوع اختلال اهمیت زیادی دارد، زیرا اغلب افراد تنها با مشاهده علائم اختلالات گفتاری (مانند مشکل در نحوه تولید صدا و ادای کلمات) برای ارزیابی گفتاردرمانی مراجعه میکنند، در حالی که اختلالات زبانی (مشکل در درک جملات، جملهسازی، دایره واژگان ضعیف یا برقراری ارتباط با دیگران) نشانههای نهانتری دارند که درمان آنها نیز از طریق گفتاردرمانی اهمیت بسیار زیادی در روند رشد کودکان خواهد داشت.
گفتاردرمانی از چه سنی شروع میشود؟
بهتر است بدانید که روند رشد زبان در نوزادان بلافاصله پس از تولد آغاز میشود. گریه کردن به انواع مختلف، غان و غون کردن و تولید صداهای گوناگون همگی نشانههایی از این هستند که کودک در روند طبیعی رشد، سعی دارد مهارتهای گفتاری خود را (هرچند ابتدایی) توسعه دهد.
در گفتاردرمانی کودکان، نکته کلیدی غربالگری بهموقع و مداخله پزشکی زودهنگام است. برخلاف تصور بسیاری از مردم، زمان شروع گفتاردرمانی کودکان بعد از ۲ یا ۳ سالگی نیست، بلکه در صورت مشاهده علائم، میتوان حتی در ۶ ماهگی نیز مراحل درمانی را آغاز کرد.
- نوزادانی که بین ۶ تا ۱۲ ماهگی به صداها واکنش نشان نمیدهند یا غان و غون نمیکنند، به ارزیابی گفتاردرمانی نیاز دارند.
- نوزادانی که مشکل بلع غذا دارند، به احتمال زیاد با مشکلاتی در رشد عضلات و اندامهای دهانی روبهرو هستند که برای رفع آنها به تخصص گفتاردرمانی نیاز دارند.
- سن ایدهآل برای آغاز ارزیابی گفتاردرمانی، بین ۱۲ تا ۱۸ ماهگی است و در صورت تشخیص مشکل، بهترین سن برای آغاز تمرینات درمانی بین ۲ تا ۳ سالگی خواهد بود.
- سن طلایی گفتاردرمانی معمولاً قبل از ۲ تا ۵ سالگی است.
- خیلی از کودکان ممکن است تا سنین ۶ یا حتی ۸ سالگی هم علائم اختلالات گفتاری یا زبانی را از خود بروز ندهند و بعد از سن مدرسه به ارزیابی گفتاردرمانی نیاز پیدا کنند.
توجه داشته باشید که بهترین سن شروع گفتاردرمانی، بسته به استانداردهای رشد متفاوت است. برخی از کودکان ممکن است زودتر و برخی دیگر ممکن است دیرتر از دیگران به گفتاردرمانی نیاز داشته باشند. غربالگری منظم خردسالان و آشنایی با نقاط عطف رشد طبیعی مهارتهای گفتاری کودک، به والدین کمک میکند تا زودتر هرگونه علامت مشکوک را شناسایی کرده و برای ارزیابی گفتاردرمانی بهموقع اقدام کنند.
گفتاردرمانی در نوزادان
در صورت ارزیابی و تشخیص مشکل، گفتاردرمانی برای نوزادان (Infant Speech Therapy) با اهداف زیر انجام میپذیرد:
- افزایش توجه به صداها
- بهبود دامنه حرکتی دهان و زبان
- تحریک واکنشهای صوتی (نوزادان باید به صورت طبیعی به صداهای ناگهانی واکنش نشان دهند و صداهای آشنا مانند مادر خود را تشخیص دهند)
- بهبود مهارتهای بلع
نکته: گفتاردرمانی نوزادان معمولاً شامل آموزش مهارتهای خاص به والدین و تمرینهای ساده در خانه است. تکنیکهای اصلی گفتاردرمانی معمولاً در سنین ۲ یا ۳ سالگی آغاز میشوند.
گفتاردرمانی کودکان در سنین مدرسه
گاهی از اوقات مشکلات گفتار یا زبان کودک در سنین مدرسه آشکار میشوند؛ مانند:
- مشکل در جملهسازی
- ضعف در درک مفاهیم
- دشوار بودن خواندن و نوشتن
- لکنت یا اضطراب گفتاری
توجه داشته باشید که این موارد الزاماً نشانههای خطرناکی نیستند؛ اما در صورتی که تداوم داشته باشند، هشدارهای جدی هستند از این که زمان ارزیابی گفتاردرمانی فرا رسیده است.
چه زمانی باید به گفتاردرمانی مراجعه کنیم؟
در مسیر رشد مهارتهای گفتاری و زبانی کودکان، نقاط عطف مشخصی وجود دارند که توسط متخصصان این حوزه شناسایی و دستهبندی شدهاند. این نقاط عطف روشن میکنند که کودکان در مسیر رشد، در کدام بازههای سنی باید تا چه اندازه در مهارتهای گفتاری پیشرفت کرده باشند.
| سن کودک | مهارتهای گفتاری و زبانی مورد انتظار |
| تولد تا 6 ماهگی | واکنش به صداها، توجه به صدای والدین، تولید صداهای ابتدایی مانند غانوغون، گریه و خندیدن هنگام بازی با او. |
| 6 تا 12 ماهگی | تولید صداهای متنوعتر (مانند “با با”، “دا دا”)، تلاش برای تقلید صداها، واکنش نشان دادن به نام خود و درک برخی کلمات ساده. |
| 12 تا 18 ماهگی | گفتن چند کلمه ساده مانند مامان و بابا، استفاده از اشاره برای بیان خواستهها و درک دستورات ساده. تا سن 18 ماهگی، باید تقریباً 25 درصد از گفتار کودک برای افرادی که با او آشنا هستند قابل درک باشد. |
| 18 تا 24 ماهگی (2 سالگی) | افزایش سریع دایره واژگان (حدود 20 تا 50 کلمه یا حتی بیشتر)، شروع ساختن ترکیبات دو کلمهای مانند “مامان بیا”. تا سن 2 سالگی باید 50 تا 75 درصد از گفتار کودک برای کسانی که با او آشنا هستند، قابل درک باشد. |
| 2 تا 3 سالگی | استفاده از جملههای کوتاه 2 تا 3 کلمهای، پرسیدن سوالهای ساده، قابل فهم بودن 75 تا 100 درصد گفتار کودک برای اطرافیان. |
| 3 تا 4 سالگی | جملهسازی کاملتر، توانایی تعریف اتفاقات ساده، افزایش دایره واژگان به چند صد کلمه و قابل فهم بودن بیشتر گفتار برای اطرافیان. |
| 4 تا 5 سالگی | صحبت کردن با جملههای کامل، درک و بیان داستانهای کوتاه، ارتباط با همسالان، تلفظ درست بیشتر صداها و قابل فهم بودن گفتار او برای افراد غریبه. |
ممکن است فرزند شما چند ماه زودتر یا چند ماه دیرتر به این نقاط عطف برسد، اما چنانچه بیش از ۳ ماه در رسیدن به این نقاط عطف تأخیر داشته باشد، زمان شروع گفتاردرمانی برای ارزیابی اولیه فرا رسیده است.
عوامل تأثیرگذار در تعیین زمان شروع گفتاردرمانی
جدای از غربالگری منظم و توجه به نقاط عطف رشد زبانی کودک، عوامل دیگری هم وجود دارند که روی تصمیم برای شروع زودتر گفتاردرمانی اثرگذارند، از جمله:
سابقه خانوادگی و ژنتیکی
چنانچه والدین یا خواهر و برادر شما سابقه تأخیر گفتاری یا لکنت زبان داشته باشند، احتمالاً فرزند شما نیز در معرض آسیب قرار دارد و به همین خاطر بهتر است زودتر ارزیابیهای گفتاردرمانی را آغاز کنید تا از نبود مشکل مطمئن شوید.
دوزبانه بودن
دوزبانه بودن به خودی خود مشکلساز نیست، اما ممکن است تشخیص تأخیر در نقاط عطف کلامی را دشوار کند. چنانچه قصد دارید کودک خود را دوزبانه بزرگ کنید، بهتر است ارزیابیهای منظم گفتاردرمانی را جدیتر بگیرید تا با تشخیص زودهنگام، از بروز هرگونه مشکل در آینده جلوگیری کنید.
مشکلات شنوایی
توجه داشته باشید که حتی کمشنوایی خفیف هم میتواند روند رشد زبان کودک را به تأخیر بیندازد. بنابراین اگر فرزند شما دچار مشکلات شنوایی است، بهتر است هرچه زودتر برای ارزیابی گفتاردرمانی مراجعه کنید.
اختلالات رشد (مانند اوتیسم یا ADHD)
کودکانی که دچار اختلالات رشدی هستند، معمولاً به مداخله زودتر و تمرکز درمانی بیشتری نیاز دارند.
زایمان زودرس
نوزادان نارس ممکن است در برخی از مراحل رشدی دچار تأخیر باشند؛ بنابراین لازم است زودتر مورد ارزیابی گفتاری قرار بگیرند.
بهترین کلینیک گفتاردرمانی
برای دریافت بهترین خدمات گفتاردرمانی، ضروری است یک کلینیک معتبر و تخصصی در این زمینه را انتخاب کنید. بهترین مراکز گفتاردرمانی نهتنها کادر پزشکی مجرب و متخصص در زمینه گفتاردرمانی کودکان و بزرگسالان دارند، بلکه محیطی امن، صمیمی و مجهز برای کار با کودکان فراهم میکنند.
با مراجعه حضوری به کلینیک گفتاردرمانی آیتوان در یزد میتوانید از دریافت بهترین خدمات گفتاردرمانی بهرهمند شوید. بزرگترین مزیت آیتوان، امکان مشاوره آنلاین پیش از مراجعه حضوری و دریافت بسیاری از راهنماییها و تمرینات خانگی، بدون نیاز به مراجعه حضوری است.
مشاوره آنلاین گفتاردرمانی آیتوان باعث شده است تا ایرانیان از سراسر کشور بتوانند به بهترین خدمات گفتاردرمانی دسترسی داشته باشند.
سخن آخر
سن طلایی گفتاردرمانی معمولاً بین ۱۸ تا ۲۴ ماهگی است. با این وجود، هیچگاه برای شروع گفتاردرمانی دیر یا زود نیست. در پاسخ به این سؤال که گفتاردرمانی از چه سنی شروع میشود، باید گفت از نوزادان ۶ ماهه تا کودکان مدرسهای میتوانند روند درمان را آغاز کنند.
توجه به نقاط عطف رشد زبانی و علائم هشداردهنده برای شروع گفتاردرمانی کودکان ضروری است.
سوالات متداول
گفتاردرمانی برای بزرگسالان چگونه است؟
گفتاردرمانی در بزرگسالان برای مشکلاتی مانند لکنت، اختلالات صوتی یا مشکلات گفتاری پس از سکته و آسیب مغزی انجام میشود و شامل تمرینهای گفتاری، تنفسی و تقویت مهارتهای ارتباطی است.
مراحل گفتار درمانی چگونه است؟
ابتدا ارزیابی دقیق گفتار و زبان انجام میشود، سپس اهداف درمانی تعیین شده و جلسات تمرینی همراه با تمرینهای خانگی برای بهبود مهارتهای گفتاری برگزار میشود.
در گفتار درمانی از چه تکنیکهایی استفاده میشود؟
تمرینهای تلفظ صداها، تقویت عضلات دهان و زبان، تمرینهای تنفسی، بازیهای زبانی و تکنیکهای روانگویی از رایجترین روشها هستند.
نتیجه گرفتن از گفتار درمانی کودکان چقدر طول میکشد؟
مدت زمان درمان به نوع و شدت مشکل بستگی دارد اما معمولاً با جلسات منظم طی چند ماه تا یک سال بهبود قابلتوجهی دیده میشود.