گفتار درمانی چیست و چه زمانی به آن نیاز داریم؟
راهنمای کامل تشخیص نشانهها و شروع مسیر درمان در کلینیک آیتوان.
راهنمای کامل تشخیص نشانهها و شروع مسیر درمان در کلینیک آیتوان.
گفتار درمانی یا آسیبشناسی گفتار و زبان، شاخهای از علوم توانبخشی است که به ارزیابی، تشخیص و درمان اختلالات گفتاری، زبانی، صوتی و بلع میپردازد. این خدمات توسط متخصصانی به نام گفتار درمانگر یا آسیبشناس گفتار و زبان ارائه میشود.
گفتار درمانی یا آسیبشناسی گفتار و زبان، شاخهای از علوم توانبخشی است که به ارزیابی، تشخیص و درمان اختلالات گفتاری، زبانی، صوتی و بلع میپردازد. این خدمات توسط متخصصانی به نام گفتار درمانگر یا آسیبشناس گفتار و زبان ارائه میشود.
اصلاح حروف مثل «ر» و «س».
مدیریت تکرار و توقف کلام.
برای کودکانی که دیر به حرف آمدهاند.
درک دستورات و جملهسازی.
گرفتگی یا ناهنجاری صدا.
ویژه نوزادان و سالمندان.
در جلسات گفتار درمانی، درمانگر ابتدا با ارزیابی دقیق، نوع اختلال و شدت آن را مشخص میکند. سپس برنامهای شخصیسازیشده برای درمان طراحی میشود. مراحل معمول شامل موارد زیر است:
آدرس: یزد، صفاییه، بلوار ابنسینا، مجتمع ساقی، مرکز کاردرمانی و گفتاردرمانی آیتوان
itavanir2025@gmail.com
هنوز مطمئن نیستید؟
با ارزیابی رایگان آیتوان شروع کنید.
برای درمان تمامی مشکلات زبانی، گفتاری، تکلمی و حتی بلع، باید بدانید که گفتار درمانی چیست.
همانطور که در مقاله judykuster.net نوشته شده:
Actions speak louder than words. When there is a difference between an action and words spoken, it may be prudent to investigate further.
اعمال بلندتر از کلمات صحبت میکنند. وقتی بین رفتار و کلمات گفته شده تفاوتی وجود دارد، بررسی بیشتر میتواند عاقلانه باشد.
گفتار درمانی یا Speech Therapy یک رشته تخصصی در حوزه توانبخشی است که با هدف ارزیابی، تشخیص و درمان طیف گستردهای از اختلالات گفتاری انجام میشود.
برخلاف تصور عموم مردم در مورد گفتار درمانی، این روش تنها برای درمان مشکلات گفتاری کودکان مبتلا به لکنت یا تأخیر گفتار نیست، بلکه حوزه اثرگذاری آن بسیار گسترده است و میتواند تمامی گروههای سنی ، از نوزادان تا سالمندان را در بر بگیرد.
گفتار درمانی به صورت کلی، روی 5 حوزه اصلی متمرکز است:
مثالهای رایج | تعریف و توضیح | حوزه تخصصی |
اختلالات تلفظ (مثل گفتن “شی” به جای “چی”)، لکنت زبان، بریدهگویی، نامفهوم بودن گفتار. | توانایی تولید صحیح صداها و ادای کلمات. | گفتار (Speech) |
مشکل در درک دستورات، دایره لغات محدود، ناتوانی در جملهسازی، فراموشی کلمات (همانند آفازی بعد از سکته). | توانایی درک منظور دیگران (زبان دریافتی) و بیان افکار خود (زبان بیانی). | زبان (Language) |
گرفتگی صدا، خش صدا، خفگی صدا، از دست دادن ناگهانی صدا (مثلاً به دلیل ندول تارهای صوتی). | اختلال در کیفیت، بلندی یا زیر و بمی صدا. | صدا (Voice) |
مشکل در قورت دادن قرص، احساس خفگی در هنگام غذا خوردن، آبریزش از دهان، سرفه بعد از خوردن مایعات رقیق. | اختلال در مکیدن، جویدن و قورت دادن ایمن غذا و مایعات. | بلع (Swallowing) |
ناتوانی در شروع یا حفظ یک مکالمه، درک نکردن لطیفه یا کنایه، فراموشی دستورات (مثلاً لیست خرید). | مشکل در حافظه، توجه، حل مسئله و مهارتهای اجتماعی. | ارتباطات شناختی |
قابلیت نوروپلاستیسیتی یا انعظاف پذیری مغز انسان به آن اجازه می دهد تا در هر سنی بتواند مسیرهای عصبی جدید بسازد و مهارت های از دست رفته را دوباره یاد بگیرد. از همین رو هیچگاه برای شروع گفتار درمانی دیر نیست و چنانچه از کودکی مشکلی در روند رشد زبانی داشتهاید که درمان نشده است، هنوز هم میتوانید در بزرگسالی برای درمان اقدام کنید. هرچند مداخلات پزشکی هرچقدر زودتر آغاز شوند، اثربخشی سریعتری دارند.
مهم ترین دلایل مراجعه کودکان و بزرگسالان برای گفتار درمانی چیست؟
کودکان | کودکانی که تأخیر در گفتار دارند و دیرتر از موعد شروع به حرف زدن می کنند |
کودکان دارای لکنت زبان | |
کودکان طیف اوتیسم | |
کودکان مبتلا به سندروم داون یا فلج مغزی | |
کودکانی دارای علائم بیش فعالی | |
کودکانی که به صورت نارس به دنبا آمدهاند و در مکیدن و بلع مشکل دارند | |
کودکان کم شنوا | |
کودکان دارای شکاف کام یا لب | |
بزرگسالان | افراد سکته مغزی |
افرادی که دچار ضربه مغزی شدهاند | |
افراد مبتلا به بیماریهای عصبی پیشرفته، مانند پارکینسون و اماس | |
افراد مبتلا به اختلالات صدایی | |
افراد مبتلا به سرطان حنجره، دهان یا زبان | |
افراد مبتلا به مشکلات ارتباطی-شناختی مانند آلزایمر | |
سالمندان مبتلا به مشکلات بلع |
در زیر با طبقهبندی، اشاره میکنیم که مهمترین علائم هشدار برای ارزیابی گفتار درمانی چیست:
نوزاد صداهای محدود و کمی تولید میکند (به ندرت غان و غون میکند یا خیلی کم صدا تولید میکند)
نوزاد نمیتواند منظور خود را با اشاره کردن یا تکان دادن سر و دست برساند.
تا بعد از یک سالگی، حتی کلمات ساده مثل “بابا”، “ماما” یا “آب” را نمیگوید.
به صدا زدن اسم خودش واکنش نشان نمیدهد.
کودک قسمت پایانی کلمات را حذف میکند. مثلاً “کتاب” را “کتا” میگوید یا “نان” را “نا” میگوید.
کودک ترجیح میدهد به جای صحبت کردن، اشاره کند.
دایره لغاتش هنوز محدود است و بیش از 20 کلمه را به زبان نمیآورد.
نمیتواند دستورات ساده مانند “بیا اینجا” یا “توپ را بده” را درک کند.
هنوز نمیتواند جملات ساده مانند “آب میخوام” بسازد و همچنان از تک کلمه یا جملات دو کلمهای استفاده میکند.
دایره لغاتش بیشتر از 50 کلمه نیست.
نمیتواند از طریق گفتار، منظور خود را بیان کند و به خصوص غریبهها به هیچ وجه حرفهایش را نمیفهمند.
علائم لکنت دارد و برخی صداها را در کلمات تکرار میکند مثل “م م م مامان”.
نمیتواند دستورات مرحلهای مانند “توپ را بردار و بیا اینجا” را درک کند.
کودک به وضوح لکنت زبان دارد.
نمیتواند داستانهای ساده تعریف کند یا اتفاقاتی را که افتاده شرح دهد.
برخی از حروف را مدام اشتباه تلفظ میکند مثلاً “س” را به “ت” به کار میبرد و به “سیر” میگوید “تیر”.
نمیتواند نوبت در مکالمه را رعایت کند و مدام حرف دیگران را میبرد.
تماس چشمی برقرار نمیکند و در برقراری ارتباط با همسالان خود مشکل دارد.
فرد بعد از سکته مغزی یا حادثه تروماتیک، دچار ناتوانی ناگهانی در واضح صحبت کردن شده است.
فراموشی ناگهانی کلمات (فرد منظور خود را میداند اما کلمهای را که میخواهد بیان کند را به خاطر نمیآورد) نشانهای از آفازی.
فرد بدون اینکه متوجه باشد، جملات بیربط و بیمعنی میسازد.
دچار زبان ناآشنایی شده و به نظر میرسد نمیتواند جملات دیگران را بفهمد.
در بلع غذا و مایعات مشکل دارد.
بعد از سکته مغزی، یک طرف صورت شل یا افتادگی دارد که روی صحبت کردنش اثر گذاشته است.
صدای فرد به مرور آرامتر شده و به قدری یواش و گرفته صحبت میکند که دیگران مدام از او میخواهند بلندتر صحبت کند.
سرعت گفتار فرد ریتم طبیعی خود را از دست داده و به شکل محسوسی کندتر شده است.
افراد مبتلا به لکنت زبان.
فرد دچار آبریزش غیرارادی از دهان شده است.
گرفتگی صدا به مدت بیش از 2 هفته.
افت محسوس کیفیت صدای فرد، بعد از چند دقیقه صحبت کردن.
در هنگام آواز خواندن، صدای فرد مدام میپرد یا میشکند.
فرد موقع صحبت کردن در گلوی خود احساس فشار میکند.
افرادی که توالی دستورات را فراموش میکنند؛ مثلاً از سه دستور که دارند، فقط اولی را انجام میدهند.
افرادی که حافظه کوتاه مدت آنها دچار اختلال شده و مدام دچار فراموشی میشوند.
افرادی که در برقراری تماس تلفنی دچار استرس میشوند.
فردی که مدام حرفهای خود را تکرار میکند.
نکته: داشتن این علائم الزاماً به معنای داشتن یک اختلال گفتاری یا زبانی نیست، بلکه به معنای آن است که فرد به ارزیابی اولیه توسط یک گفتار درمانگر نیاز دارد تا در صورت وجود مشکل، آن را برطرف نماید.
سوال اینجاست که از نظر عملی گفتار درمانی یعنی چه و فرد چه مراحلی را باید طی کند تا به درمان برسد؟
گام اول | جلسه ارزیابی | گفتار درمانگر در مورد زمان شروع علائم و نحوه پیشرفت آن سوال میپرسد. برای ارزیابی از آزمونهای ساده و استاندارد استفاده میکند. خودش به شخصه علائم بیمار را مشاهده میکند. مشکل اصلی را تشخیص میدهد. |
گام دوم | تعیین اهداف درمانی | گفتار درمانگر با توجه به مشاهدات و علائم بیمار، یک برنامه درمانی کوتاه و بلند مدت تنظیم میکند و به شما میگوید که روند درمانی احتمالاً چند جلسه به طول میانجامد. |
گم سوم | شروه جلسات درمانی | بسته به مشکل فرد، گفتار درمانگر تمرینات تخصصی و شخصیسازی شده انجام میدهد. به بیمار در مورد نحوه عملکرد بازخورد میدهد. در پایان هر جلسه، تکالیفی برای تمرینات خانگی میدهد. |
گام چهارم | در مان در خانه | والدین (کودک) یا سرپرست (بیمار بزرگسال)، روزانه بین 15 تا 30 دقیقه تمریناتی که توسط پزشک تعلیم داده شده را با بیمار انجام میدهد. ایرادات، سختیها و روند پیشرفت یادداشت میشوند تا در جلسات بعدی، بازخوردهای لازم در اختیار درمانگر قرار بگیرد. |
گام پنجم | جلسات پیگیری و بازارزیابی | هر چند جلسه یکبار، درمانگر یک روند ارزیابی مجدد از بیمار انجام میدهد و شما را در جریان روند پیشرفت قرار میدهد. درصورت نیاز، اهداف درمانی بازتعریف میشوند. چنانه روند درمانی بینتیجه بوده باشد، پزشک برنامه تمرینات را تغییر میدهد. |
گام ششم | پایان جلسات درمانی | تمامی اهداف درمانی محقق شدهاند. بیمار تکنیکها لازم را یاد گرفته و میتواند بدون کمک درمانگر، خودش آنها را در خانه انجام دهد. |
گام هفتم | پیگیری بعد از درمان | بعد از 3 تا 6 ماه باید برای چکآپ مجدد به درمانگر مراجعه کنید. در این جلسه، گفتار درمانگر پیشرفت بیمار را بررسی میکند تا مطمئن شود در وضعیت مطلوب قرار دارد. |
باورهای غلط زیادی در مورد گفتار درمانی وجود دارد که در جدول زیر به برخی از آنان اشاره میکنیم:
باور غلط | واقعیت درست |
گفتار درمانی فقط برای کودکان است! | بزرگسالان هم بعد از سکته، ضربه مغزی، پارکینسون، اماس یا لکنت درماننشده کودکی، به گفتار درمانی نیاز دارند. |
کودکی که دیر حرف زدن را شروع میکند، بعداً خودش خوب میشود. | انتظار بیش از حد، پنجره طلایی یادگیری مغز را از بین میبندد. هرچه زودتر اقدام کنید، نتیجه بهتری خواهید گرفت. |
گفتار درمانی فقط تلفظ حروف را درست میکند. | گفتار درمانی مشکلات زبان (درک و بیان)، صدا، بلع، لکنت و حتی خواندن و نوشتن را هم درمان میکند. |
یک جلسه گفتار درمانی مشکل را حل میکند. | گفتار درمانی یک فرایند تدریجی است و معمولاً به چندین جلسه (و تمرین در خانه) نیاز دارد |
گفتار درمانگر همان روانشناس است. | روانشناس به افکار و هیجانات میپردازد اما گفتاردرمانگر روی تولید صدا، درک زبان، بلع و ساختارهای فیزیکی گفتار تمرکز دارد. |
گفتار درمانی فقط با بازی کردن است و علمی نیست. | · بازی در کودکان فقط یک ابزار برای جذاب کردن تمرینات است، اما روشهای پشت آن صددرصد علمی و تخصصی است. |
وقتی کودک بزرگ شد، لکنتش خودبهخود از بین میرود. | لکنتی که بدون درمان باقی میماند ادامهدار میشود و حتی با استرس بدتر هم میشود. بنابراین به درمان تخصصی لازم است. |
گفتار درمانی فقط برای کسانی است که اصلاً حرف نمیزنند. | افرادی که نامفهوم، گرفته، لکنتدار یا با دایره لغات محدود حرف میزنند هم به پگفتار درمانی نیاز دارند. |
تمرینات خانگی فایده ندارد، فقط جلسه با درمانگر مهم است. | بیشتر پیشرفت در خانه اتفاق میافتد. تمرین روزانه ۵ تا ۱۵ دقیقه نتیجه را چند برابر میکند. |
هزینه گفتار درمانی بالاست! | هزینه گفتار درمانی در مقایسه با آسیبهایی که عدم درمان ایجاد میکند بسیار مقرونبهصرفه است. |
برای اینکه بدانید خدمات گفتار درمانی یعنی چه و یک تجربه واقعاً مفید داشته باشید، باید حتماً یک مرکز خوب و با کیفیت را انتخاب کنید. ویژگیهای بهترین مراکز گفتار درمانی چیست؟
کلینیک آیتوان، بهترین خدمات گفتار درمانی را به ساکنان عزیز شهر یزد ارائه میکند. خدمات درمانی آنلاین این مرکز باعث شده تا مردم سراسر ایران بتوانند بدون نیاز به مراجعه حضوری، از خدمات گفتار درمانی با بالاترین کیفیت بهرهمند شوند.
یکی از خطاهای رایج، اشتباه گرفتن کاردرمانی و گفتار درمانی است، در حالی که این دو تفاوتهای بنیادینی با یکدیگر دارند:
کاردرمانی روی مهارتهای روزمره و فعالیتهایی کار میکند که با دست و بدن انجام میشوند. مانند لباس پوشیدن، غذا خوردن (گرفتن قاشق)، بازی کردن و غیره.
گفتار درمانی روی گفتار، زبان، صدا و بلع کار میکند و بیشتر بر فعالیتهایی متمرکز است که با دهان و زبان صورت میپذیرد.
واقعیت این است که گفتار درمانی کودکان همیشه هم نتایج لازم را ارائه نمیدهد اما این موضوع اغلب به خاطر نقص این روش درمانی نیست!
مهمترین دلیل اینکه چرا بعضی از کودکان از گفتار درمانی نتیجه نمیگیرند این است که روند درمانی را دیر شروع میکنند. وقتی پنجره طلایی رشد مغز (تا قبل از 5 سالگی) عبور میکند، یادگیری برای کودک سختتر میشود. به همین دلیل هرچه سریعتر برای درمان اقدام کنید، بهتر است.
از سوی دیگر، برخی از والدین تمرینات خانگی گفتار درمانی که اهمیت بسیار زیادی دارند نادیده میگیرند یا به صورت نامناسب انجام میدهند و در نهایت نتیجه مطلوب را نمیگیرند.
از سوی دیگر، کودکان اوتیسم، فلج مغزی، سندروم داون و مبتلا به کم شنوایی نیز به خاطر اختلالات خود روند یادگیری و درمانی کندتری دارند.
گفتار درمانی به عنوان یکی از شاخههای توانبخشی، شامل مجموعه تمرینات تخصصی است که با هدف بهبود مشکلات گفتاری، زبانی و بلع کودکان و بزرگسالان مورد استفاده قرار میگیرد. برای اطمینان از اثرگذاری این متد، والدین کودک یا سرپرست بیمار نقش مهمی را ایفا میکند، زیرا سهم زیادی از تمرینات در خانه انجام میگیرد.
بله، کاملاً مؤثر است. هرچند رفع کامل لکنت در بزرگسالی سختتر از کودکی است اما بسیاری از بزرگسالان بعد از درمان، توانستهاند تا 70 الی 80 درصد لکنت خود را کاهش دهند.
گرچه میتوان گفتار درمانی را از همان ابتدای تولد آغاز کرد اما بهترین سن برای شروع گفتار درمانی بین 12 تا 18 ماهگی است.
معمولاً بعد از 6 تا 8 جلسه اول، نتایج اولیه قابل مشاهده خواهند بود. برخی از مشکلات سادهتر با 10 جلسه هم قابل درمان هستند و برخی پروسههای درمانی دیگر ممکن است 6 ماه تا یکسال هم طول بکشند.
بله، گفتار درمانی آنلاین برای بیمارانی که توانایی مراجعه حضوری ندارند بسیار مفید است و اثرگذاری مطلوبی در درمان اختلالات خفیف تا متوسط دارد.